Πρατίνας Φλιάσιος 6ος π. Χ αιώνας.

 

 

χορός-ποίηση-υπόρχημα αρχαίας Ελλάδας

 

χορός "Μπούλες" σύγχρονης Ελλάδας

 

 

Ο Πρατίνας υπήρξε ένας μεγάλος δημιουργός του σατυρικού δράματος. Πατρίδα του ήταν η αρχαία πόλη Φλιούντα της Κορινθίας (σήμερα Αγ. Γιώργης Νεμέα, σύνορα Αργολίδας – Κορινθίας).

Σύμφωνα με την μαρτυρία δύο επιγραμμάτων περί του Σοφοκλή, ξέρουμε ότι ο ποιητής Πρατίνας δίδασκε τον σατυρικό χορό. Τα έργα του έχουν χαθεί σχεδόν όλα. Εκτός των έργων του έγραψε διθυράμβους και ωδές, τα λεγόμενα [*]υπορχήματα. Ένα σημαντικό απόσπασμα διασώθηκε από τον Αθήναιο στους «Δειπνοσοφιστές» (ΙΔ’, 617C-F, 8). Γιος του Πρατίνα ήταν ο Αριστέας, προς τιμή του οποίου οι κάτοικοι των Φλοιών του είχαν στήσει ανδριάντα, επειδή πατέρας και γιος θεωρούνταν ως οι μεγαλύτεροι ποιητές μετά τον Αισχύλο. Στην πατρίδα του ο Πρατίνας ήταν όπως είπαμε χοροδιδάσκαλος. Όταν ήρθε στην Αθήνα επιδόθηκε στη δραματική τέχνη και διαμόρφωσε σαν ιδιαίτερο είδος της το σατυρικό δράμα. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του καινούριου αυτού είδους ήταν ότι ο χορός αποτελούταν από τους ακόλουθους του Διόνυσου, τους Σάτυρους, που ήταν άσχημα και τερατόμορφα όντα. Η υπόθεση του σατυρικού δράματος ήταν αστεία και εύθυμη. Από τα πενήντα δράματα που είχε γράψει ο Πρατίνας, τα τριάντα δύο ήταν σατυρικά.

Σήμερα σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, την «γλεντζέδικη» (περισσότερο δε έντονα), εποχή των Αποκριών, οι άνθρωποι ντύνονται με προβιές και βαριές κουδούνες για να αναπαραστήσουν σατιρικά τα δρώμενα (Μπούλες και άλλες ονομασίες), των αρχαίων “δραμάτων” της Δήμητρας-Περσεφόνης και Διόνυσου. Τούτο το σατιρικό δρώμενο-δράμα που διηγείται μέσα από τον στοίχο-χορό τις σημαντικές και κύριες πράξεις του:  Τον χωρισμό και την επανένωση, Μάνας(γη)- Κόρη(καρπός), και τις Διονυσιακές γιορτές. Καθώς έφθασε μέχρι τις ημέρες μας, εικάζεται, ότι πατέρα έχει τον χοροδιδάσκαλο και ποιητή Πρατίνα.

 

 

Υπόρχημα-Πρατίνα

 

Ποιος ο θόρυβος τούτος; Τι ειν’ αυτά τα πηδήματα;

ποια πρόβαλε ασκήμια στη Διονυσιακή

πολυχτύπητη Θυμέλη;

Δικός μου, δικός μου ο Διόνυσος.

Πρέπει εγώ να τραγουδώ, πρέπει εγώ να θορυβώ,

στα βουνά με Νεράιδες πηδώντας,

καθώς ομορφοφτέρουγος κύκνος ν’ αρχίζω το τραγούδι.

Στο τραγούδημα η Μούσα την πρώτη έδωσε θέση.

Το σουραύλι να παίζει κατόπι.

Επειδή και του ειν’ υπηρέτης.

Ας είναι, αν το θέλει, αρχηγός

στις πατινάδες μονάχα των μεθυσμένων των νέων,

όταν θύρες χτυπούν κι όταν παίζουν γροθιές.

Σπάζε τον που έχει φωνή παρδαλόχρωμου κούβακα.

Στη φωτιά, στη φωτιά το καλάμι που φέρνει όλο σάλια,

τον πολυλογά φωνακλά,

τον παράφωνο χαλαστή του ρυθμού,

και που έχει κορμί με τρυπάνι φτιασμένο.

Να για ιδές! Το δεξί μου το χέρι για τιμή σου τ’ απλώνω

και το πόδι τινάζω,

Θριαμβοδιθύραμβε, κισσοστεφάνωτε αφέντη,

άκου τη δική μου Δωρική χορωδία.

 

 

Σημείωση:

[*]Υπόρχημα ήταν ένα μέλος ποιήματος που τραγουδιόταν με όρχηση προς τιμήν του Απόλλωνα. Υπόρχημα λεγόταν όμως και ο ίδιος ο χορός.

 Ο Λουκιανός (Περί ορχήσεως 16) λέει: "Στη Δήλο οι θυσίες όχι μόνο δε γίνονταν χωρίς όρχηση, αλλά γίνονταν και με χορό και με μουσική… τα τραγούδια που σύνθεταν γι’ αυτούς τους χορούς λέγονταν υπορχήματα". Και ο Πρόκλος (Χρηστομ. 17): "Υπόρχημα δε το μετ’ όρχήσεως αδόμενον μέλος" (υπόρχημα ήταν ένα τραγούδι που τραγουδιόταν με όρχηση). Στο Ετυμολ. Μέγα (έκδ. Th. Gaisford, σ. 690) σημειώνεται: "Υπορχήματα δε, άτινα πάλιν έλεγον ορχούμενοι και τρέχοντες κύκλω του βωμού, καιομένων των ιερείων" (Υπορχήματα ήταν εκείνα τα τραγούδια που τραγουδούσαν ενώ χόρευαν και έτρεχαν γύρω από το βωμό, κατά το κάψιμο των σφαγίων).

 

 

Βιβλιογραφία:

Αθηναίος. «Δειπνοσοφιστές».

Σόλωνας Μιχαηλίδης. «Εγκυκλοπαίδεια της αρχαίας ελληνικής μουσικής». Εκδ. Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης. 1999. ISBN: 960-250-174-Χ

ΑΠΑΝΤΑ «Λυρικοί Ποιητές». Εκδ. Κάκτος

 

 

 

Αρθρογραφία δημοσιευμένη.

 

Annyra P. Ezmperg