Η εορτή των Θεοφανείων.
  
 

Το όνομα της εορτής προκύπτει από την φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας που συνέβη σύμφωνα με τρεις σχετικές ευαγγελικές περικοπές. Η εορτή των Θεοφανείων λέγεται επίσης και Επιφάνεια (ή Επιφάνια) και Φώτα. Κατά τις ευαγγελικές περικοπές, στις αρχές του 30ου έτους της ηλικίας του Ιησού, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος γιος του Ζαχαρία και της Ελισάβετ και επιλεγόμενος στη συνέχεια Βαπτιστής, βάπτισε με “έκπληξη” και τον Ιησού στον Ιορδάνη ποταμό. Κατά δε τη στιγμή της βάπτισης, κατέβηκε από τον ουρανό το Άγιο Πνεύμα υπό μορφή περιστεράς στον Ιησού και ταυτόχρονα ακούσθηκε φωνή που έλεγε ότι: “Ούτος εστίν ο Υιός μου ο αγαπητός εν ω ευδόκησα». Το γεγονός έχουν καταγράψει οι τρεις από τους τέσσερις Ευαγγελιστές: ο Ματθαίος Γ’:13-17 ο Μάρκος Α’:9-11 και ο Λουκάς.Γ΄:21,22. Αυτή δε είναι και η μοναδική αναφορά εμφάνισης στη γη της Αγίας Τριάδας υπό του πλήρους «μυστηρίου» της Θεότητας.

 

«13 Ττε παραγνεται ησος π τς Γαλιλαας π τν ορδνην πρς τν ωννην το βαπτισθναι π’ ατο. 14 δ ωννης διεκλυεν ατν λγων· γ χρεαν χω π σο βαπτισθναι, κα σ ρχ πρς με; 15 ποκριθες δ ησος επεν πρς ατν· φες ρτι· οτω γρ πρπον στν μν πληρσαι πσαν δικαιοσνην. ττε φησιν ατν· 16 κα βαπτισθες ησος νβη εθς π το δατος· κα δο νεχθησαν ατ ο ορανο, κα εδεν τ Πνεμα το Θεο καταβανον σε περιστερν κα ρχμενον π’ ατν· 17 κα δο φων κ τν ορανν λγουσα· Οτς στιν υἱός μου γαπητς, ν εδκησα.»

 

Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός λέει ότι ο Χριστός βαπτίστηκε για:

-Να καθαρίσει όλη την ανθρώπινη φύση.

-Να τηρήσει το νόμο τον Ιουδαϊκό.

-Να αποκαλύψει το μυστήριο της Αγίας Τριάδας, αφού την ώρα εκείνη έχουμε  για πρώτη φορά, τη φανέρωσή του Πατέρα, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

-Να πλύνει την αμαρτία και να θάψει τον παλαιό Αδάμ μέσα στο νερό.

-Να γίνει το πρότυπό μας, να μας υποδείξει δηλαδή ότι πρέπει και εμείς να βαπτιζόμαστε, βάπτισμα όμως με νερό και Πνεύμα Άγιο.

 

Το πότε καθιερώθηκε να εορτάζεται η μνήμη του γεγονότος της βάπτισης του Ιησού δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα. Φαίνεται όμως ότι αναφάνηκε πολύ νωρίς στη πρώτη Εκκλησία των χριστιανών. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς (Στρωμ. βιβλ. α΄) αναφέρει πως κάποιοι αιρετικοί, οι περί τον Βασιλείδη γνωστικοί, στις αρχές του δεύτερου αιώνα εόρταζαν την ημέρα «προδιανυκτερεύοντες» και ότι η εορτή αυτή γινόταν κατ’ άλλους στις 6 και κατ’ άλλους στις 10 Ιανουαρίου. Κατά τον τρίτο αιώνα η εορτή φαίνεται κοινότατη σε όλη τη χριστιανική Εκκλησία. Έτσι ενώ ο Gieseler ( Kirchengeschichte I ,376) δέχθηκε ότι πρώτοι «οι Βασιλειδιανοί» καθιέρωσαν την εορτή των Θεοφανίων, ο Neander (Kirchengeschichte I 386) θέτει το ερώτημα: πως από «αιρετικούς» το δέχθηκε η Εκκλησία; Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος παραδέχεται και περιγράφει την εορτή ως αρχαία πανήγυρη μάλλον στην Αντιόχεια τη Μεγάλη και ότι από εκεί την παρέλαβαν οι Γνωστικοί Βασιλειδιανοί… Κατά δε τις Αποστολικές Διαταγές (η΄ 38) η εορτή των Επιφανείων «ήγετο δια το εν αυτή ανάδειξιν γεγενήσθαι της του Χριστού θεότητος». Η βάπτιση του Χριστού συμβολίζει την παλιγγενεσία του ανθρώπου, έχοντας έτσι μεγάλη σημασία, γι’ αυτό και μέχρι τον τέταρτο αιώνα οι χριστιανοί γιόρταζαν πρωτοχρονιά στη βάπτιση του Χριστού (6 Ιανουαρίου).

Η εορτή των Θεοφανείων περικλείει και πολλές εκδηλώσεις που αποτελούν διαιώνιση πανάρχαιων (Ελληνικών/Μινωικών) εθίμων. Έτσι στην αντίληψη του ελληνικού λαού τα Θεοφάνεια είναι «μεγάλη γιορτή Θεότρομη».

Βασική τελετουργία των Θεοφανίων στη χριστιανική θρησκεία είναι ο «αγιασμός των υδάτων και μέσω αυτών όλης της φύσης», με τη κατάδυση του Σταυρού κατά μίμηση της βάπτισης του Θεανθρώπου.

Στην ελληνική εθιμολογία όμως, ο εν λόγω αγιασμός έχει και την έννοια του καθαρμού, του εξαγνισμού των ανθρώπων καθώς και της απαλλαγής του από την επήρεια των δαιμονίων/καλικατζάρων.

Η τελευταία δε έννοια δεν είναι ασφαλώς χριστιανική, αλλά έχει ρίζες στην αρχαία λατρεία.

 

Χρόνια μας πολλά.

 

Αρθρογραφία δημοσιευμένη…..

 

Annyra P. Ezmperg