Μινωικός Πολιτισμός (Μέρος 3ον).

 

 

Όταν τα Μινωικά πλοία ταξίδευαν κι έκαναν εμπόριο με όλους τους λαούς της Μεσογείου, το ίδιο διάστημα οι Αιγύπτιοι φοβόντουσαν το «Απέραντο Γαλάζιο», όπως αποκαλούσαν τη θάλασσα. Η πολιτισμική επιρροή των διαφόρων εθνών, με τα οποία ήρθαν σε επαφή οι αρχαίοι Κρήτες, είχε σαν αποτέλεσμα την ανάπτυξη του Μινωικού Πολιτισμού, τον οποίο ακόμα και σήμερα θαυμάζουμε και όπως έχει ιστορικός και αρχαιολογικός τεκμηριωθεί, μέχρι στις ημέρες μας, είναι ο πρώτος αυτού του υψηλού επιπέδου πολιτισμός της Ευρώπης.

Η υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα στο Δοκό (1989 – 1992), καταγράφηκε ως η πρώτη συστηματική έρευνα αρχαίου ναυαγίου στην Ελλάδα, με τη χρησιμοποίηση μάλιστα των πλέον σύγχρονων για την εποχή τεχνολογικών μεθόδων. Το ενάλιο εύρημα του Δοκού αποτελεί πολυτιμότατη απτή μαρτυρία για τη ναυσιπλοΐα, το θαλάσσιο ανταλλακτικό εμπόριο, το τεχνολογικό επίπεδο και την οικονομία στο Αιγαίο κατά τους ύστερους χρόνους της 3 ης χιλιετίας π.Χ., όπου θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν ένα πλοίο των πανάρχαιων Κρητικών.

Οι πρώτοι πολιτισμοί που αναπτύσσονται στο σημερινό ελλαδικό χώρο με την κοινή εθνική πανελήνια καταγωγή, είναι αυτοί της Κρήτης και των Μυκηνών. Και οι δύο έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: δεν σχετίζονται με κάποιο μεγάλο ποτάμι, όπως σε άλλες περιπτώσεις, αλλά έχουν τη βάση τους σε εδάφη που σήμερα θα ονομάζαμε ξερικά. Αιτία αυτής της διαφοροποίησης είναι ότι ο ποταμός ως μέσο κυκλοφορίας και επικοινωνίας έχει αντικατασταθεί από τη θάλασσα του Αιγαίου.

Θρησκεία. Οι πηγές που διαθέτουμε για τη μυκηναϊκή θρησκεία όπου και είναι τα αρχαιολογικά ευρήματα σε χώρους ιερών, θα μας βοηθήσουν για να αντιληφτούμε (εν μέρει), την Μινωική θρησκεία που το λατρευτικό μέρος της μας είναι σχετικά άγνωστο, παρά μόνο από τις ανακαλυφθέντες τοιχογραφίες. Και δεν μπορούμε σε άλλες θρησκείες (όπως των Αιγυπτίων, των Εβραίων είτε των Βαβυλωνίων) να αναζητήσουμε στοιχεία ταύτισης στη λατρεία, διότι οι ανακαλυφθέντες αρχαιολογικές ενδείξεις παραμένουν μηδαμινές προς αυτές τις θρησκευτικές διαδρομές όπου και με την κάθε νέα ανακάλυψη όλο και απομακρύνονται από τούτη τη σκέψη, δηλ., της οποιαδήποτε θρησκευτικής σύγκλησης. Αντ’ αυτού η υπάρχει η σαφή ένδειξη μέσα από ιστορικές μαρτυρίες για την θρησκευτική και πολιτισμική ταύτιση με την Ελληνική εθνότητα, που σημειωτέων εκείνες τις προϊστορικές χιλιετηρίδες δεν λεγόταν Ελληνική.

Οι εικονογραφικές μαρτυρίες στη μυκηναϊκή τέχνη και ιδιαίτερα στη σφραγιδογλυφία, και οι αναφορές των κειμένων της Γραμμικής Β΄ σε θεότητες, αφιερώματα και τελετουργίες. (Όπου οι πηγές βέβαια κι αυτές δεν είναι χωρίς προβλήματα). Η αρχαιολογική ταύτιση ιερών χώρων και ευρημάτων (ειδωλίων, λατρευτικών σκευών), καθώς και η θρησκευτική ερμηνεία εικονογραφικών παραστάσεων εμπεριέχουν πάντοτε το στοιχείο της υποκειμενικότητας και της αβεβαιότητας, καθώς δεν υπάρχουν επιγραφές που να καθοδηγούν αυτές τις ερμηνείες. Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι ότι οι λατρευτικές πρακτικές, τα ιερά σκεύη και σύμβολα και η θρησκευτική τέχνη των Μυκηναίων αναπτύχθηκε υπό την έντονη επίδραση του Μινωικού Πολιτισμού σε τέτοιο βαθμό, ώστε ακόμα και στο επίπεδο της έκφρασης να είναι εξαιρετικά δύσκολη η διάκριση του καθαρά μυκηναϊκού από το μινωικό στοιχείο ήδη από την υστεροελλαδική περίοδο. Η διάκριση της μυκηναϊκής από τη μινωική θρησκεία είναι πράγματι ένα από τα πιο ακανθώδη προβλήματα της θρησκειολογικής και επιστημονικής έρευνας του Μινωικού/Μυκηναϊκού Πολιτισμού.

Εκτιμάτε αρχαιολογικά πάντως η “εξ αίματος” σχέση (φυλετικά, θρησκευτικά, πολιτιστικά γνωρίσματα) και των δύο πολιτισμών με το Δωρικό φύλο και τα άλλα Ελληνικά φύλα.

Αργότερα βέβαια Σε ανασκαφή στο Παλαίκαστρο βρέθηκε σπασμένη σε πολλά κομμάτια μια επιγραφή με τον Ύμνο του Δικταίου Δία. Στο Παλαίκαστρο όπως και στην Πραισό υπήρχαν ιερά που κατά πάσα πιθανότητα τελούσαν υπό την αιγίδα του κεντρικού ιερού σπηλαίου της Ανατολικής Κρήτης όπου ο μύθος θέλει να γεννήθηκε ο Δίας, το Δικταίο Άντρο.

Η επιγραφή που σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου χρονολογείται τον 2ο-3ο μ.Χ. αιώνα αν και λαμβάνοντας υπ’ όψη την εκφορά της γλώσσας πρόκειται για παλιότερο κείμενο πιθανώς του 4ου-3ου π.Χ. αιώνα που και αυτό με τη σειρά του βασίζεται σε ακόμα παλιότερο και προϊστορικό Δωρικό ύμνο που δεν σώζεται.

Σύμφωνα με τον καθηγητή κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Μιχ. Τιβέριο τον ύμνο αυτό έψαλλαν νέοι, γυμνοί, χορεύοντας οργιαστικά και κρούοντας τις χάλκινες ασπίδες τους μιμούμενοι τους μυθικούς Κουρήτες, που φύλαγαν το θείο βρέφος καλύπτοντας το κλάμα του από τον πατέρα του Κρόνο με δυνατούς θορύβους χορεύοντας και χτυπώντας τις ασπίδες τους.

Σύμφωνα πάλι με τον Μιχ. Τιβέριο τα παραπάνω γίνονταν στα πλαίσια τελετών μύησης νέων, που από έφηβοι γίνονταν άντρες.

Αντίστοιχες τελετές γίνονταν και σε άλλες περιοχές του Δωρικού κόσμου για τις οποίες σώζονται γραπτές αναφορές.

Τέλος, τα κείμενα της Γραμμικής Β είναι διοικητικά-λογιστικά και όχι θρησκευτικά, μυθολογικά ή τελετουργικά και διασώζουν πληροφορίες για τέτοια θέματα μόνο στο βαθμό που άπτονται οικονομικών και διοικητικών θεμάτων. Έτσι, η μελέτη της μινωικής-μυκηναϊκής θρησκείας παραμένει αναγκαστικά στο πεδίο έρευνας της προϊστορικής αρχαιολογίας και ερευνάται ως πνευματικό δημιούργημα με βάση κυρίως υλικά κατάλοιπα, όσο κι αν αυτό ηχεί αντιφατικό.

Ακόμα, η κοινωνική οργάνωση στο Μινωικό πολιτισμό, μας είναι στο μεγαλύτερο μέρος της άγνωστη. Οι γνώσεις μας δε για την κοινωνική οργάνωση και το πολιτικό σύστημα των μυκηναϊκών βασιλείων στην εποχή της ακμής τους προέρχονται από τις πινακίδες Γραμμικής Β΄ γραφής που βρέθηκαν κυρίως στην Πύλο, αλλά και στην Κνωσό. Τα ευρήματα πινακίδων από άλλα ανάκτορα είναι λίγα, δεν φαίνεται όμως να υπήρχαν σημαντικές διαφορές από βασίλειο σε βασίλειο.

Ανώτατος άρχοντας ενός μυκηναϊκού βασιλείου είναι ο wa-na-ka (ναξ). Η εξουσία του δεν στηρίζεται σε προσωποπαγές δίκαιο και δυναστικές γενεαλογίες, αλλά στην ικανότητά του να ρυθμίζει την αναδιανομή προϊόντων και υπηρεσιών στα όρια του βασιλείου του, να οργανώνει πλούσια συμπόσια με πάνδημη συμμετοχή και να εξασφαλίζει την εύνοια των θεών με την οργάνωση και διεξαγωγή της λατρείας. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι αναγνωριζόταν και στον ίδιο θεϊκή υπόσταση, και εδώ φαίνεται η επίδραση της μινωικής ιδεολογίας της εξουσίας στη μυκηναϊκή. Ο wa-na-ka δεν φαίνεται να διεκδικούσε κύρος με την απόδοσή του στο πεδίο της μάχης, όπως οι ομηρικοί ή οι μακεδόνες βασιλείς αργότερα.

Ο da-mo (δημος) είναι το οργανωμένο σώμα του λαού, η κοινότητα, που έχει στην ιδιοκτησία της το μεγαλύτερο μέρος της γης και την παραχωρεί κατά τεμάχια στον wa-na-ka, τον ra-wa-ke-ta και σε άλλους αξιωματούχους για τις υπηρεσίες που παρέχουν. Ο da-mo αποτελεί επίσης τη βάση για το σχηματισμό του πιθανόν στρατιωτικού σώματος που διοικεί ο ra-wa-ke-ta. Στην Πύλο υπάρχει και μια μοναδική αναφορά σε ένα συμβούλιο γερόντων, την ke-ro-si-ja (γερουσία).

Τα Μινωικά Ανάκτορα έχουν προσανατολισμό στον άξονα Βορρά-Νότου και δεν είναι οχυρωμένα. Λέγοντας «μη οχυρωμένα» εννοούμε ότι δεν περιβάλλονται από ψηλά τείχη, αλλά σήμερα έχουν αναγνωριστεί μικρά οχυρωματικά έργα σε πολλές τοποθεσίες στην Κρήτη. Είναι συγκροτήματα κτιρίων, αποτελούνται δηλαδή από πολλές πτέρυγες με μικρά δωμάτια. Οι πτέρυγες εκτείνονταν στις τέσσερις κατευθύνσεις (βοράς, νότος, ανατολή και δύση) γύρω από μία ορθογώνια κεντρική αυλή, η οποία λειτουργούσε σαν πνεύμονας αερισμού και φωτισμού των γύρω δωματίων. Η δυτική πτέρυγα των ανακτόρων είχε κατά κανόνα ιερό χαρακτήρα και εκεί βρίσκουμε, όχι τυχαία, τις αποθήκες, πράγμα που δηλώνει τη σημασία του εμπορίου για την μινωική οικονομία. Στην ανατολική πτέρυγα βρίσκουμε συνήθως τα διάφορα εργαστήρια.

 

Συνεχίζεται…..

 

 

Πηγές:

http://www.ienae.gr/e107GR/page.php?7

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CF%85%CE%BA%CE%B7%CE%BD%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82

http://www.explorecrete.com/greek/minoan-palaces-GR.html

 

Βιβλιογραφία:

Μιχ. Τιβέριος Α. «Όψεις του αρχαίου ελληνικού κόσμου» Εκδ΄. Πατάκη 2007 ISBN: 960-16-2656-5

Αλεξίου Σ. ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Εκδ., ΚΟΥΒΙΔΗΣ-ΜΑΝΟΥΡΑΣ. ISBN: 9789980099853

 

Annyra P. Ezmperg 

 

Advertisements