ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΜΙΣΤΟΣ ΠΛΗΘΩΝ (Ο τελευταίος μεταφορέας της φιλοσοφίας των αρχαίων Ελλήνων).

  

Η ελληνική βιβλιογραφία είναι πενιχρή. Τα στοιχεία αντλούνται από γενικώτερες μελέτες της τότε Βυζαντινής εποχής. Νομίζω ότι για να καταλάβουμε καλύτερα τη ζωή, τη δράση, τη ψυχοσύνθεση και τη φιλοσοφία ενός ανθρώπου που δεν έχουμε πολλά ντοκουμέντα, θα πρέπει να μπούμε εμείς στο πλαίσιο της εποχής και του περιβάλλοντος του. Αυτή η εποχή για τον Πλήθωνα είναι ο 14ος και 15ος αιώνας με περιβάλλον το Βυζάντιο, που απ’ το 1204 με την 4η Σταυροφορία το Βυζαντινό μεγάλο κράτος διαλύεται σε διάφορα φράγκικα και ελληνικά κρατίδια. Τρία ήταν τα σπουδαιότερα για τους Έλληνες, η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας με τους Κομνηνούς, το Δεσποτάτο της Ηπείρου με τον Μιχαήλ- Άγγελο Κομνηνό και η αυτοκρατορία της Νίκαιας με τον Θεόδωρο Λάσκαρι. Το 1348 ο αυτοκράτορας Ιωάννης Κατακουζηνός ανυψώνει τον Μυστρά σε Δεσποτάτο, με πρώτο Δεσπότη τον Μανουήλ. Και το Βυζάντιο δεν ήταν πιά αυτό που ήταν. Ο Γεμιστός γεννήθηκε γύρω στο 1355 και πέθανε το 1452 σχεδόν εκαντοτούτης στη Λακεδαίμονα. Σίγουρα ήταν από εύπορη οικογένεια και τα πρώτα νάματα της φιλοσοφίας και δη του Πλατωνισμού τα έλαβε στη Κωνσταντινούπολη. Άλλοι λένε πως γεννήθηκε στη Κωνσταντινούπολη κι άλλοι στη Σπάρτη. Τα μεγαλύτερο όμως μέρος του τμήματος της μαθητείας της ζωής του, το πέρασε στην Κωνσταντινούπολη, ενώ για κάποιο διάστημα έμεινε στην Αδριανούπολη, όπου μαθήτευσε πάλι κοντά στον Ιουδαίο Ελισσαίο όπου διδάχθηκε τη θεοσοφία του Ζωροαστρισμού και την Σούφικη παράδοση . Δύσκολα, αλλά αναγνωρίζει κανείς, ότι πίσω από το όνομα Ελισσαίος, κρύβεται το πρόσωπο κάποιου Πέρση Δερβίση, πιθανών Μευλεβίτη ο οποίος του έκανε γνωστά, εκτός από τους περσοάραβες σχολιαστές του Αριστοτέλη, τα αιρετικά Μουσουλμανικά δόγματα του Σοχραβαρδή και του Ρουμή, καθώς και των άλλων Περσών Σούφι. Ο Γεμιστός γνώστης πια της αρχαίας ελληνικής σοφίας, του Ζωροαστρισμού, του μυστικιστικού Σουφισμού, αλλά και καλώς μελετητής της Χριστιανικής θρησκείας. Μα όμως κουρασμένος απ’ τις ατελείωτες τότε δογματικές αντιπαραθέσεις των βυζαντινών που δεν οδηγούσαν πουθενά. Δηλαδή, το συναγωνισμό μεταξύ Παλατιού και Πατριαρχείου. Έτσι θα μορφώσει ένα δικό του νεοπλατωνικό , με μυστικίζουσες και ανατολικές δοξασίες, σύστημα. Το 1400 θα εγκατασταθεί στον Μυστρά, την πρωτεύουσα του Δεσποτάτου του Μορέως, κι όπου εκεί ίδρυσε φιλοσοφική σχολή. Μεταξύ των μαθητών του συγκαταλέγονται οι Βησσαρίων, Γεννάδιος Σχολάριος, Ιωάννης Αργυρόπουλος, Δημήτριος Χαλκοκονδύλης, Γεώργιος Ερμητιανός και πολλοί άλλοι. Οι δεσπότες του Δεσποτάτου Θεόδωρος Α΄ (13831407), Θεόδωρος Β΄ (14071443) και Κωνσταντίνος (1428/14431449, ο κατοπινός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ΙΑ’) συχνά ζητούσαν την γνώμη του για διάφορα θέματα. Επίσης ο Πλήθων ήταν σύμβουλος και των τελευταίων αυτοκρατόρων του Βυζαντίου. Είχε επίσης μακρά σταδιοδρομία ως δικαστής. Το 143739 συνόδευσε τον αυτοκράτορα Ιωάννη Η’ στη Σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας. Επίσης μέλος της αποστολής ήταν και ο μαθητής του Πλήθωνα, ο ανθρωπιστής λόγιος και κατοπινός καρδινάλιος Βησσαρίων. Στη διάρκεια της παραμονής του στη Φλωρεντία η προσωπικότητα, η μόρφωση και η ευγλωττία του Πλήθωνα εντυπωσίασε ιδιαιτέρως τους Ιταλούς ανθρωπιστές και μεταξύ αυτών τον ηγεμόνα της Φλωρεντίας Κόζιμο των Μεδίκων. Φυσικά τότε στη Φεράρα, ήρθε σε ρήξη και με τον πρώην συμμαθητή του στα χριστιανικά γράμματα, τον κατοπινό Άγιο Μάρκο, τον Ευγενικό. Ο Πλήθων είναι πια ποτισμένος απ’ το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, κι έχει εξάλου σαφή αντίληψη της κατάστασης που υπάρχει στο μισοκαταστρεμμένο Βυζάντιο. Και μια έμμονη ιδέα τον βασανίζει. ΟΧΙ ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΕΙ Ο ΤΟΠΟΣ, ΕΝΑΣ ΤΟΠΟΣ, ΑΛΛΑ ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΕΙ ΤΟ ΓΕΝΟΣ. Γεννιέται στο μυαλό του η Πολιτεία του. Ήδη ο Γεμιστός υποβάλλει ένα υπόμνημα στον Δεσπότη του Μυστρά Θεόδωρο και το 1418 ένα άλλο στον Αυτοκράτορα Μανουήλ Παλαιολόγο, στα οποία εκθέτει τις οικονομικές και δημοσιονομικές του απόψεις για την αναδιοργάνωση της Πελοποννήσου σαν ξεχωριστό κράτος. Στον Αυτοκράτορα Μανουήλ γράφει: «Έλληνες εσμέν το γενος ως η τε φωνή και η πάτριος παιδεία μαρτυρεί Έλλησι δε ουκ εστί ευρείν ήτις άλλη οικειοτέρα χώρα ουδέ μάλλον προσήκουσα η Πελοπόννησος.» Και στο Δεσπότη του Μυστρά γράφει: «Αν επιζητήσεις να πραγματοποιήσεις στη ζωή σου ότι είναι μεγάλο και καλό, δεν θα βρεις εύκολα ούτε μεγαλύτερο ούτε καλύτερο από το να σώσεις το Ελληνικό γένος και να ασφαλίσεις τη βασιλεία σου με τα όσα διαθέτει κι ο δρόμος για την εξασφάλιση, δεν είναι άλλος απ’ το να αναδείξεις την Πολιτεία.» Η Πολιτεία του Πλήθωνα είναι υλική, κοσμική μα ανθρώπινη πνευματική και θεϊκή. Η Πολιτεία, πίστευε, είναι σπουδαία άμα διέπετε απ’ την αρετή της αρχαίας φιλοσοφίας και θα γίνει σπουδαία με την κοινωνικοπολιτική μεταρρύθμιση. «Αρετή εστίν έξις καθ’ ην αγαποί εσμέν. Αγαθός μεν δη τω όντι ο Θεός, άνθρωποι δε αγαθοί γιγνόμεθα επόμενοι Θεώ κατά το δυνατόν άνθρωπω.» Πέθανε τον Ιούνιο του 1452 υπέργηρος από φυσικά αίτια και ετάφη στη Σπάρτη. Λόγω της καθόδου των Οθωμανών που ακολούθησε μετά από λίγα χρόνια, οι περισσότεροι μαθητές του, ανάμεσα στους οποίους και ο μετέπειτα καρδινάλιος Βησσαρίων, έφυγαν στην Ιταλία όπου συνέβαλαν σημαντικά στην λεγόμενη Αναγέννηση με το όνειρο της Πολιτείας να γίνεται πραγματικότητα με την Αναγέννηση της Δύσης. Το 1466 Ιταλοί θαυμαστές του με επικεφαλής τον Σιγισμούνδο Μαλατέστα εισέβαλαν στην Λακεδαίμονα, πήραν τα οστά του και τα μετέφεραν στο Ναό του Αγίου Φραγκίσκου των Μαλατέστα (Tempio Malatestiano) στο Ρίμινι όπου βρίσκονται μέχρι σήμερα, «για να βρίσκεται ο μεγάλος διδάσκαλος μεταξύ ελευθέρων ανθρώπων» όπως ισχυρίστηκαν οι μαθητές του.

Τούτος ήταν ο φιλόσοφος Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων που επηρέασε τόσο πολύ την Δύση ώστε να δημιουργήσει την Αναγέννηση!!!

Μετά το θάνατό του, οι δεσπότες της Πελοποννήσου παρέδωσαν το χειρόγραφο στο Γεννάδιο Σχολάριο, ο οποίος, αφού το διάβασε, δεν το αντέκρουσε, όπως είχε αρχικά πει, αλλά το έκαψε δυστυχώς δημόσια, καθώς θεωρήθηκε «ειδωλολατρικό» και «σατανικό», που περιείχε υποτίθεται στις σελίδες του «τα σαπρά των Ελλήνων ληρήματα». Κάλεσε μάλιστα όσους κατέχουν αντίγραφα, να τα καταστρέψουν και αυτά. Παρά ταύτα, έχουν σωθεί και δημοσιευτεί αρκετά αποσπάσματα του έργου αυτού.

 

Μελέτη/ Αρθρογραφία. Δημοσιευμένα.

Άννα Π. Ε.

 

                                                                    http://www.youtube-nocookie.com/v/opqyBvD1P1k&hl=en&fs=1&color1=0xe1600f&color2=0xfebd01&border=1