ΣΩΚΡΑΤΗΣ Μέρος 13ο 
 
                                                                                            
 
 

Στην αρχαία Αθήνα είναι γνωστό ότι λειτουργούσαν διάφορες φιλοσοφικές σχολές. Γνωρίζουμε όλοι την περίφημη του Πλάτωνα Ακαδημία, την Περιπατητική του Αριστοτέλη, την των Στωικών, του Ζήνων, τη Κυνική του Αντισθένη. Στις σχολές τούτες διδάσκονταν διάφορα μαθήματα, όπως φιλοσοφία, μαθηματικά, αστρονομία κλπ. Εκτός αυτών στους χώρους (εάν υπήρχαν της σχολής), γινόταν και επιστημονική συνεργατική έρευνα, όπως ήδη γνωρίζουμε για το Λύκιο του Αριστοτέλη. Για να ιδρύσει κανείς φιλοσοφική σχολή στην τότε Αθήνα δεν απαιτείτο άδεια αλλά ούτε και ύπαρξη ιθαγένειας. Η δημοκρατική Αθήνα έπρεπε να δέχεται ελεύθερα όποιον ήθελε να διδάξει, αλλά κι όποιον ήθελε να μάθει. Ωστόσο κατά την περίοδο της δικτατορίας των τριάκοντα απαγορεύτηκε η διδασκαλία της φιλοσοφίας καθώς η ίδρυση και η λειτουργία των σχολών, αν αυτή δεν είχε την σύμφωνη γνώμη της Βουλής και της εκκλησίας του Δήμου. Υπάρχει μια χαρακτηριστική μαρτυρία που μας την δίδει ο Διογένης ο Λαέρτιος στους «Βίους των φιλοσόφων» (5,38, 1-4), όπου μας πληροφορεί ότι επί ποινή θανάτου δεν επιτρέπεται κάποιος από τους φιλοσόφους δασκάλους να ιδρύσει σχολή χωρίς την σύμφωνη γνώμη της βουλής και της εκκλησίας του Δήμου:

[τοιούτος δ’ ων, όμως προς ολίγον απεδήμησε και ούτος και πάντες οι λοιποί φιλόσοφοι, Σοφοκλέους του Αμφικλείδου νόμον εισενεγκόντος μηδένα των φιλοσόφων σχολής αφηγείσθαι αν μη τη βουλή και τω δήμω δόξη ει δε μη, θάνατον είναι η ζημίαν.], δηλαδή:

 «Αν και ήταν τέτοιος (και απόλαυσε τέτοιας εκτιμήσεως), αναγκάστηκε και αυτός να φύγει για λίγο διάστημα μαζί με όλους τους φιλοσόφους, γιατί ο Σοφοκλής του Αμφικλείδου εισηγήθηκε νόμο, ο οποίος απαγόρευσε επί ποινή θανάτου να διευθύνουν σχολεία οι φιλόσοφοι χωρίς την άδεια της βουλής και τη εκκλησία (συνελεύσεως) του λαού.»

 

Ο νόμος αυτός, όπως φαίνεται από την αφήγηση του Ξενοφώντα, είναι δημιούργημα του Κριτία, και στρεφόταν κατά του Σωκράτη, του παλιού του διδασκάλου και φυσικά έγινε αφού φωτογραφίζοντας ειδικά τον φιλόσοφο των φιλοσόφων Σωκράτη. Το χωρίο για το γεγονός του νόμου είναι στα Απομνημονεύματα του Ξενοφώντα (1,2,31), κι είναι αποκαλυπτικό:

[εξ ων δη και εμίσει τον Σωκράτην ο Κριτίας, ώστε και ότε των τριάκοντα ων νομοθέτης μετά Χαρικλέους εγένετο, απεμνημόνευσεν αυτό και τους νόμοις έγραψε λόγων τέχνην μη διδάσκει…]

«Από αυτές τις αφορμές μισούσε τον Σωκράτη ο Κριτίας, ώστε, και όταν, όντας ένας από τους τριάκοντα τυράννους, έγινε νομοθέτης μαζί με τον Χαρικλή, του το φύλαξε και στους νόμους πρόσθεσε διάταξη, η οποία απαγόρευε να διδάσκει κανείς  την τέχνη του λόγου.»

 

Εδώ επειδή κάποια σχόλια στο χώρο αλλά και προσωπικά μηνύματα με ρωτούν την αιτία που ο Κριτίας μισούσε τον Σωκράτη. Αποφάσισα να σας δώσω την ποιο πιθανή αιτία, δίχως όμως να είναι και η καθολική.

«Η δημοκρατική και η φιλοσοφική δραστηριότητα του Σωκράτη τον έφερε σε επαφή με ηγετικές φυσιογνωμίες του πλούτου, της διανόησης και της πολιτικής, αυτό είχε ως αποτέλεσμα να εισχωρήσει από την καταγωγή του αλλά κι απ’ τους φίλους/μαθητές του στον αριστοκρατικό κύκλο της τότε εποχής, ο οποίος περιλάμβανε τον Κρίτωνα, τον Αλκιβιάδη, μέλη απ’ τον οίκο του Αριστείδη, τον “εργοστασιάρχη” Κέφαλο, τον Πλάτωνα, τον Κριτία και άλλους. Ο θείος του Πλάτωνα, Κριτίας, από ρωμαλέος δημοκρατικός που ήταν, έγινε ένας αιμοδιψής τύραννος. Τι μπορεί να άλλαξε τόσο την πολιτική στάση του;

 

Το 1939 δύο Αμερικανοί ο Α. D. Winsrear  και ο T. Silverberg, δημοσίευσαν μια αλλοπρόσαλλη μελέτη για τον Σωκράτη που μέσα στα όσα του καταμαρτυρούν είναι, και: ότι παρέσυρε ο Σωκράτης τον Κριτία στην θρησκεία με τους μυστηριακούς θεούς των πυθαγορείων λατρευτικών ομάδων διαμορφώνοντάς τον σε τύραννο!!! Κάτι, που δεν αποδεικνύετε με τα όσα αρχαία συγγράμματα υπάρχουν έως σήμερα, παρά μόνο σε εικασίες και σε πιθανών υποθετικές απόψεις κάποιων για άγνωστους λόγους της ιστορικής και της αρχαιολογικής επιστήμης.  

 

Το πιο πιθανό λοιπόν, νομίζω ότι είναι: πως ο Σωκράτης ήδη είχε σχηματίσει την φιλοσοφική του σκέψη. Εκείνη που εκπαίδευε τον άνθρωπο να γνωρίσει τον εαυτό του και κατόπιν να τον μορφώσει στην ηθική προς το κοινωνικό και προσωπικό όφελος. Έτσι έδειχνε ότι: ο στόχος του ήταν μόνο ο άνθρωπος κι όχι οι οποιεσδήποτε θεότητες. Τούτο και ήταν το σημαντικότερο αγκάθι για τον πρώην μαθητή του Κριτία. Κατόπιν διότι ο Σωκράτης ήταν από προσωπική εσωτερική εργασία ένας ελεύθερος άνθρωπος που ήθελε να λέει και να κηρύττει μόνο την δική του αλήθεια, για το ήθος και τον άνθρωπο μακριά από θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις. Έτσι αψήφησε επιδεικτικά τον Κριτία με την τρομοκρατία των τριάκοντα, σύχναζε περισσότερο στην αγορά και περνούσε τα δικά του φιλοσοφημένα μηνύματα στους ανθρώπους. Το 410, με την πάψη της μαύρης τυραννίας, έπαψε και η ισχύς του σκοταδιστικού νόμου, ο δε Κριτίας σκοτώθηκε κατά την επίθεση των Δημοκρατικών στην Μουνυχία.

 

Συνεχίζεται….

Άννα Π. Ε.            

 

Advertisements