ΓΙΑΝΝΟΥΛΗΣ ΧΑΛΕΠΑΣ

 

 

                                 

 

ΓΙΑΝΝΟΥΛΗΣ ΧΑΛΕΠΑΣ

 

 (1851-1938) Εβδομήντα χρόνια μετά το θάνατό του, ο μεγάλος γλύπτης Γιαννούλης Χαλεπάς παραμένει ακόμη ένα καλλιτεχνικό θέμα ανοικτό, για το οποίο η έρευνα και οι ειδικοί μελετητές πολλά έχουν να συζητήσουν, πολλά τα νέα στοιχεία και συμπεράσματα που έχουν να φέρουν στο φώς. Ο βιογράφος του Στρατής Δούκας που τον γνώρισε και τον έζησε από κοντά, σημειώνει γι αυτόν επιγραμματικά: <<Ο Γιαννούλης Χαλεπάς είναι ίσως η πιο συμπυκνωμένη και προβληματική μορφή της νεώτερης Ελλάδος, που η παγκόσμια παρουσία του, μας είναι ακόμη σκιώδης και μυστική>>.

Γεννημένος στα 1851 από οικογένεια πλουσίων μαρμαράδων στο Πύργο της Τήνου. Ανάμεσα στην ύλη που έθρεψε τη φαντασία και εξάσκησε το χέρι με το σκαρπέλο τόσων προγόνων και συντρόφων ήρθε στην Αθήνα, στο Πολυτεχνείο, προικισμένος  από κληρονομία μα κι από περιβάλλον με πλούσιες πλαστικές διαθέσεις και κλίσεις. Ύστερα από τρία χρόνια μαθητείας κοντά στο Δρόση, πήγε στο Μόναχο, φημισμένο καλλιτεχνικό κέντρο με ξακουσμένες σχολές ζωγραφικής, γλυπτικής. Ύστερα από κάποια χρόνια γύρισε στην Αθήνα, όπου εργάστηκε  και δημιούργησε το κύριο καλλιτεχνικό του έργο σε τρεις περιόδους.

Στη πρώτη περίοδο ήταν, όπου μέσα στον πυρετό της δουλειάς, τον βρήκε η αναπάντεχη σύγχυση του μυαλού. Το υπόλοιπο μέρος της ζωής του, εξήντα ολόκληρα χρόνια, το μοιράστηκαν το φρενοκομείο της Κέρκυρας, το μοναχικό σπιτάκι με το υπόγειο στενό εργαστήρι, τα λιγοστά πρόβατα στον Πύργο της Τήνου, και το ανετώτερο τελευταία εργαστήρι της οδού Δαφνομήλη στην Αθήνα.

Μας δίνει μια ακόμη υπεύθυνη πληροφορία για τον πολυσχιδή Χαλεπά ο Στρατής Δούκας: <<Όταν ο Γιαννούλης είδε πρώτη φορά τη “Γυναίκα με το καπέλο” του Πικασσό, χαμογέλασε ευχαριστημένα και για το σχέδιο με την πέννα είπε: “Είναι η ελληνική γραμμή”>>. Νομίζω πως τούτο αρκεί για να πάρει ο Χαλεπάς τις διαστάσεις του. Διότι είναι μάλλον αδιανόητο να φανταστούμε έναν ογδοντάχρονο γέρο, στα 1930, που, τουλάχιστον δεν ξαφνιάζεται με τον Πικασσό, αλλά, αντίθετα, <<χαμογελά ευχαριστημένα και κρίνει την τέχνη με ακρίβεια! >>.

Η ΚΟΙΜΩΜΕΝΗ.

Όλοι γνωρίσαμε τον μεγάλο έλληνα προικισμένο γλύπτη από το γνωστό πλαστικό έργο του η <<Κοιμωμένη>>.  Ένα διάσημο για την τελειότητα του έργο, που αναπαριστά την δεκαοχτάχρονη θανόντα Σόφη Αφεντούλη, από την πρώτη γόνιμη καλλιτεχνική περίοδο που τον αναγάγει στους πλέων παγκόσμιους καλλιτέχνες της γλυπτικής.

Η ΜΗΔΕΙΑ.

Ένα από τα θέματα που απασχόλησαν τον Χαλεπά μετά το 1878  και μετά την αρρώστια του στην δεύτερη καλλιτεχνική του δημιουργική περίοδο. Είναι η Μήδεια, που κατέχει μια σημαντική θέση με τρία ήδη γλυπτά, αλλά και με τα πάρα πολλά σχέδια του, που μπορεί να διαπιστώσει κανείς εύκολα: Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί το θέμα σαν δυνατότητα να στήσει ένα σύμπλεγμα με τονισμένο το μέσο –διαφορετικό δηλαδή από το “Σάτυρος και Έρωτας”- και δικαιολογημένο εσωτερικά τον περίοπτο χαρακτήρα του. Στο έργο που τα έχουμε όλα, από τη στάση της Μήδειας στον τρόπο με τον οποίο κρατά το μαχαίρι, τον χαρακτήρα των μορφών, εκφράζει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο αμφιβολίες, δισταγμούς, αβεβαιότητα με τέλεια “εξωπραγματική”  πλαστική καλλιτεχνική εργασία.

Μερικά από έργα του στην Τρίτη και τελευταία περίοδο της υπέροχης καλλιτεχνικής δημιουργίας του μπορούμε να τα παρακολουθήσουμε πιο εύκολα και να τα καταλάβουμε καλύτερα με την βοήθεια των σχεδίων του. Όπου αποτελούν πολύτιμους υπομνηματισμούς των αναζητήσεών του.

Είναι: “ΑΝΟΙΞΗ”. “ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΙΠΠΟΣ ΚΑΙ ΝΗΡΗΙΔΕΣ”. “ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΣ”. “ΠΡΟΤΟΜΗ ΕΥΤΥΧΙΑΣ”. “ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ”. “ΤΟ ΕΙΔΥΛΛΙΟ”. ΑΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΜΑΡΑΣ. ΑΦΡΟΔΙΤΗ. ΠΗΓΑΣΟΣ”.

Βιβλιογραφικά:

Σ. Δούκας, <Γιαννούλης Χαλεπάς>. Μ. Καλλιγάς, <Γιαννούλης Χαλεπάς>. Δ. Παπαστάμος, <Σχέδια του Γιαννούλη Χαλεπά>. Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών, τομ. 68 (1993) σελ. 199-224.

                                                                     

Μελέτη, άρθρο δημοσιευμένο.